Thành ngữ (成语 chéngyǔ) là những cụm bốn chữ cô đọng một câu chuyện hoặc một bài học. Người Trung Quốc dùng thành ngữ trong cả văn viết lẫn nói chuyện thường ngày, và đề thi HSK từ cấp 4 trở lên cũng hay gặp. Dưới đây là năm thành ngữ phổ biến, kèm nghĩa đen, điển tích và cách dùng.
1. 刻舟求剑 — Khắc thuyền cầu kiếm
刻舟求剑/Kè zhōu qiú jiàn/Khắc thuyền cầu kiếm
Một người nước Sở đi thuyền qua sông, lỡ tay đánh rơi kiếm xuống nước. Anh ta khắc một dấu lên mạn thuyền ngay chỗ kiếm rơi, định bụng khi thuyền cập bến sẽ theo dấu đó mà mò. Thuyền thì đi, kiếm thì nằm yên dưới đáy sông.
Dùng khi nào: chê ai đó bám vào cách làm cũ trong khi hoàn cảnh đã đổi. Trong tiếng Việt gần với "ôm khư khư cái cũ".
2. 守株待兔 — Ôm cây đợi thỏ
守株待兔/Shǒu zhū dài tù/Ôm cây đợi thỏ
Một người nông dân nước Tống thấy con thỏ chạy đâm vào gốc cây mà chết, được bữa thịt không mất công. Từ hôm đó anh ta bỏ cày, ngày ngày ra ngồi cạnh gốc cây chờ con thỏ tiếp theo. Ruộng bỏ hoang, thỏ thì không thấy con nào.
Dùng khi nào: nói về người trông chờ may mắn lặp lại thay vì bắt tay vào làm.
3. 铁棒磨成针 — Có công mài sắt có ngày nên kim
铁棒磨成针/Tiě bàng mó chéng zhēn/Có công mài sắt có ngày nên kim
Tương truyền Lý Bạch thuở nhỏ chán học, bỏ ra ngoài chơi thì gặp một bà cụ đang ngồi mài thanh sắt bên suối. Hỏi bà mài làm gì, bà đáp mài thành cây kim. Lý Bạch quay về học tiếp.
Câu này còn hay gặp ở dạng 铁杵磨成针 /tiě chǔ mó chéng zhēn/, nghĩa không đổi.
Dùng khi nào: động viên ai đó kiên trì. Đây cũng là thành ngữ hợp với chính việc học ngoại ngữ.
4. 拔苗助长 — Dục tốc bất thành
拔苗助长/Bá miáo zhù zhǎng/Dục tốc bất thành
Một người nước Tống sốt ruột vì mạ lâu lớn, bèn ra ruộng nhổ từng cây lên cho cao thêm một đoạn. Về nhà khoe đã giúp mạ lớn nhanh. Hôm sau ra xem thì cả ruộng héo rũ.
Câu này cũng viết là 揠苗助长 /yà miáo zhù zhǎng/.
Dùng khi nào: nói về việc nóng vội đốt cháy giai đoạn rồi hỏng việc.
5. 亡羊补牢 — Mất bò mới lo làm chuồng
亡羊补牢/Wáng yáng bǔ láo/Mất bò mới lo làm chuồng
Chuồng thủng, dê bị mất. Người hàng xóm khuyên sửa chuồng, chủ nhà bảo mất rồi còn sửa làm gì. Mất thêm con nữa anh ta mới vá chuồng, và từ đó không mất con nào.
Chỗ cần lưu ý: câu tiếng Việt "mất bò mới lo làm chuồng" mang ý trách móc, còn trong tiếng Trung thành ngữ này thường mang nghĩa tích cực. Người Trung Quốc hay nói đầy đủ là 亡羊补牢，为时未晚 /wáng yáng bǔ láo, wéi shí wèi wǎn/ — sửa chuồng lúc này vẫn chưa muộn. Khi dịch hoặc khi dùng, bạn cần để ý sắc thái này để không nói ngược ý người nghe.
Học thành ngữ thế nào cho nhớ
Thành ngữ khó nhớ nếu học rời như một từ vựng, vì bốn chữ ghép lại thường không suy ra được nghĩa. Nhớ được là nhờ câu chuyện đằng sau. Khi học một thành ngữ mới, bạn nên đọc điển tích của nó một lần, rồi tự đặt một câu với tình huống của chính mình.
Nếu bạn đang ôn HSK, có thể tham khảo các tài liệu từ vựng và ngữ pháp miễn phí trong thư viện, hoặc xem lộ trình HSK theo từng cấp để biết thành ngữ thường xuất hiện từ cấp nào.